De erfelijke tests van de collie, in een tabel

Elke Nederlandse pagina over de gezondheid van de collie noemt dezelfde afkortingen: MDR1, CEA, DM, HD, ECVO. Bijna geen enkele legt uit wat ze naast elkaar betekenen, welke een DNA-test zijn en welke een klinisch onderzoek, en wat je met een uitslag doet als de hond al voor je staat. Deze tabel doet dat wel, met per regel de bron en de datum waarop die bron gelezen is.

Hoe je deze tabel leest

Een test is pas nuttig als je drie dingen van elkaar kunt houden: wat er onderzocht wordt, hoe er onderzocht wordt, en wat de uitslag over deze hond zegt. Die drie vallen niet samen. Een DNA-test kijkt naar een stukje erfelijk materiaal en verandert daarna nooit meer: het resultaat geldt een hondenleven lang. Een klinisch onderzoek kijkt naar een orgaan op de dag van het onderzoek, en kan een jaar later anders uitpakken. Een rontgenonderzoek beoordeelt een gewricht op de leeftijd waarop het is gemaakt, volgens een schaal die de beoordelaar toepast.

Daarom staat in de tabel hieronder een aparte kolom voor de methode. Wie die kolom overslaat, houdt een DNA-uitslag voor een gezondheidsverklaring, en dat is precies de vergissing die het vaakst gemaakt wordt bij het reserveren van een pup.

De tabel

Zes regels, en de zesde is er sinds deze tabel is nagekeken in het reglement zelf bij gekomen. Progressieve retina atrofie stond eerder leeg omdat alleen de presentatiepagina van de vereniging was gelezen; in de pdf van het reglement staat de bepaling met artikelnummer en al, en daarmee hoort de regel in de tabel. Zo werkt deze bladzijde: een regel komt erin op het moment dat de bron is geopend, en niet eerder.

Twee afkortingen die in Nederland rond dit ras circuleren, staan hier bewust naast de tabel en niet erin. Elleboogdysplasie en juveniele nierdysplasie komen in het verenigingsfokreglement van 24 oktober 2021 niet voor: het reglement noemt vier onderzoeken, namelijk heupen, ogen, progressieve retina atrofie en degeneratieve myelopathie. Wie een uitslag voor een van beide krijgt aangeboden, heeft dus met een vrijwillig onderzoek te maken en niet met een reglementaire eis. Dat is nuttige informatie, en het is iets anders dan een verplichting.

Het reglement kent naast de verplichte onderzoeken ook dringende adviezen, en die zijn voor een koper het lezen waard. Het adviseert beide ouders te testen op progressieve retina atrofie en op degeneratieve myelopathie in plaats van een van beide, en het adviseert een rasspecifiek DNA-onderzoek naar choroidale hypoplasie, de aandoening die achter de afkorting CEA schuilgaat. Voor kleurcombinaties adviseert het een DNA-onderzoek naar de M-locus. Een advies is geen eis, en een fokker die de adviezen opvolgt geeft je meer papier dan het reglement afdwingt.

DNA-test of klinisch onderzoek

Het onderscheid is de kern van deze rubriek, dus het staat er twee keer. Een DNA-test leest een vaste eigenschap: het monster wordt eenmalig afgenomen, het laboratorium leest daaruit een genotype, en die uitslag verandert nooit. Je betaalt hem een keer en je gebruikt hem een hondenleven lang. Een klinisch onderzoek, zoals het ECVO-oogonderzoek, is een momentopname door een erkende specialist. Het ziet wat er die dag te zien is, en het wordt daarom herhaald.

Waarom dat uitmaakt: een fokker die zegt dat de ouders zijn getest, heeft misschien gelijk over het DNA en toch niets gezegd over het oogonderzoek van de pups. Andersom kan een pup die voor vertrek is nagekeken door een oogarts nog steeds een genotype dragen dat pas bij de dierenarts van belang wordt. De twee vullen elkaar aan en vervangen elkaar nooit.

Wat je met deze tabel doet voordat je een pup reserveert

• Vraag per ouderdier om de uitslag zelf, niet om de mededeling dat er getest is.
• Kijk of het document de naam van het laboratorium of de onderzoeker draagt en een datum.
• Vraag om het ECVO-formulier van het nest uit de vijfde tot negende levensweek, en niet alleen om de mededeling.
• Noteer de MDR1-uitslag apart: die neem je mee naar de dierenarts, ook jaren later.
• Vraag bij een uitslag die je niet begrijpt om uitleg, en leg die naast de tabel hierboven.

Wat er in deze rubriek misgaat

• Een DNA-uitslag van de ouders wordt gelezen als een gezondheidsverklaring voor de pup. Dat is het niet: het zegt iets over de aanleg, niet over het dier op tafel.
• Afkortingen worden opgesomd zonder methode, waardoor een klinisch onderzoek en een DNA-test door elkaar gaan lopen.
• Een testaanbod van een commercieel laboratorium wordt gelezen als een medische noodzaak. Een catalogus documenteert beschikbaarheid, meer niet.
• Een afkorting die in het wereldje circuleert wordt overgenomen zonder officiele bron. Hij hoort dan in de tekst, niet in de tabel.

Herzieningen van deze tabel

Deze rubriek groeit niet door nieuwe bladzijden maar door herziening. Elke regel draagt de datum waarop de bron is gelezen. Verandert een verenigingsfokreglement of een onderzoeksprotocol, dan wordt de regel bijgewerkt en verschuift de datum onderaan de bladzijde mee. Zo blijft zichtbaar wat er wanneer is nagekeken, wat op een gezondheidsonderwerp meer waard is dan een hoger aantal artikelen.